Kuzey Kenya’nın Turkana Gölü bölgesinde yapılan son sismik araştırmalar, Doğu Afrika Rift Sistemi’nin beklenenden daha kısa bir süre içinde kıtasal ayrışma aşamasına geçiş yapacağını ortaya koydu. Nature Communications dergisinde yayımlanan bu çalışma, bölgedeki kabuk kalınlığının kritik bir seviyeye düştüğünü ve bu durumun, buradaki erken insan fosillerinin bol olmasının nedenlerinden biri olduğunu gösterdi.
Kabuk kalınlığı, Turkana Rift Aksı’nda yaklaşık 13 kilometreye kadar inmiş durumda. Doğu Afrika Rift Sistemi, Afrika ve Somali tektonik levhalarının yıllık ortalama 4,7 milimetre hızla birbirinden uzaklaşması sonucunda şekilleniyor. Uluslararası araştırma ekibi, Christian Rowan ve Anne Bécel’in de aralarında bulunduğu, sismik görüntüleme yöntemleriyle elde edilen verilerin, bu bölgedeki kıtasal kabuğun ortalama değerlerin çok altında olduğunu ortaya koydu. Standart kıtasal kabuk kalınlığı yaklaşık 35 kilometre iken, bu alandaki değer 13 kilometreye düşmüştür.
Bilim insanları, bölgenin jeolojik olarak incelme (necking) olarak adlandırılan bir aşamaya geçtiğini vurguladı. Bu aşama, esnek alt katmanların kaybolması ve kabuk ile üst manto tabakasının mekanik olarak birbirine bağlı hale gelmesi ile tanımlanıyor. Araştırma, Turkana Gölü çevresindeki zengin fosil yataklarının varlığına dair geleneksel görüşlere yeni bir bakış açısı getiriyor. Daha önce, bölgedeki Homo habilis, Homo erectus ve Australopithecus fosillerinin yoğunluğu, evrimsel sürecin burada daha hızlı ilerlediği şeklinde yorumlanıyordu. Ancak yeni veriler, fosil bolluğunun temel sebebinin yüksek canlı popülasyonundan ziyade, fosilleşme için uygun koruma koşullarının sağlanması olduğunu gösteriyor.
Yaklaşık 4 milyon yıl önce başlayan incelme süreci, yoğun volkanik faaliyetlerle birlikte havzanın hızlı çökmesi sonucu, canlı kalıntılarını hızla örten ince tortu tabakalarının oluşmasına neden oldu. Jeolojik süreçler açısından incelendiğinde, Turkana riftinin oluşumunun 45 milyon yıl önce başladığı ve incelme aşamasının ise 4 milyon yıl önce başladığı belirtiliyor. Araştırmacılar, mekanik olarak zayıflayan kabuğun ilerleyen zaman diliminde tamamen yırtılacağını ve bu olgunun, Atlas Okyanusu’nun 180 milyon yıl önceki oluşumuna benzer şekilde yeni bir okyanus tabanı oluşturacağını ifade etti. Mevcut levha hareketlerinin hızı göz önünde bulundurulduğunda, nihai kopma ve okyanuslaşma sürecinin birkaç milyon yıl içinde tamamlanması bekleniyor.
